الفصل الثالث [ في أنّ الوجود حقيقة مشكّكة ] لا ريب أنّ الهويّات العينيّة الخارجيّة تتّصف بالكثرة ، تارة من جهة أنّ هذا إنسان ،

--> ( 1 ) . چنان‌كه در شرح بداية الحكمة آورده‌ايم ، دربارهء اينكه آيا در جهان خارج وحدت محض حكمفرماست و كثرت يك امر پندارى و فاقد واقعيت است ، يا آنكه كثرت محض بر عالم حاكم است و وحدت يك امر مجازى و موهوم مىباشد و يا آنكه نوعى كثرت همراه با وحدت ، و وحدت آميخته با كثرت ، واقعيت خارج را تشكيل مىدهد ، نظرات مختلفى ارائه شده است . عرفا معتقدند كه در جهان وحدت محض حكمفرماست ، يعنى فقط يك وجود شخصى يگانه تحقق دارد و آن ذات اقدس إله است . محقق دوانى قائل به وحدت وجود و كثرت موجود است . به مشائين نسبت داده شده كه وجودات حقايق متباين به تمام ذات هستند . امّا صدر المتألهين بر آن است كه در جهان خارج ، هم كثرت واقعيت دارد و هم وحدت . يعنى در جهان خارج وجودهاى مختلف و متعدد هست اما حقيقت آنها يكى است . واقعيت